Een duurzame stad heeft niet alleen energiezuinige gebouwen en klimaatbestendige straten nodig. Onder de openbare ruimte ligt een uitgebreid rioolstelsel dat iedere dag grote hoeveelheden afvalwater transporteert. Afvalwater behandeling wordt daarom steeds meer onderdeel van integraal stedelijk beheer. Vooral in drukriolering, persleidingen en gemalen kunnen processen ontstaan die geurhinder, materiaalbelasting en extra onderhoud veroorzaken. Waterstofsulfide is daarvan een bekend voorbeeld. Door niet alleen op storingen te reageren, maar ook naar verblijftijd, temperatuur, pompgedrag en lokale belasting te kijken, kunnen gemeenten gerichter bepalen welke delen van het afvalwatersysteem preventieve aandacht nodig hebben.
Waarom verblijftijd in stedelijke riolering belangrijk is
Afvalwater verandert terwijl het door het riool stroomt. Wanneer voldoende zuurstof beschikbaar is en de doorstroming hoog blijft, zijn de omstandigheden anders dan in een lange persleiding waar water langere tijd verblijft.
Onder zuurstofarme omstandigheden kunnen sulfaatreducerende bacteriën actief worden. Daarbij kan sulfide ontstaan dat uiteindelijk H₂S vormt.
Bij het verpompen of bij uitstroom uit een persleiding kan opgelost H₂S vervolgens naar de lucht overgaan.
Warmte en lage doorstroming kunnen het vraagstuk versterken
Stedelijke afvalwaterstromen zijn niet iedere dag gelijk. In sommige gebieden treden grote pieken op, terwijl andere delen van het stelsel perioden met beperkte toevoer kennen.
Ook temperatuur speelt een rol. Bij warm weer kunnen biologische processen sneller verlopen en kan afvalwater op bepaalde locaties langer onder ongunstige omstandigheden verblijven.
Dat maakt het verstandig om geurproblemen niet uitsluitend op basis van één momentopname te onderzoeken.
H₂S raakt meerdere gemeentelijke belangen
Bij h2s en de industrie wordt vaak gedacht aan besloten procesinstallaties, maar dezelfde stof is relevant in gemeentelijke afvalwaterinfrastructuur.
Stichting RIONED beschrijft dat H₂S in het riool niet alleen gevaarlijk kan zijn bij werkzaamheden, maar ook beton kan aantasten. RIONED geeft daarom specifieke informatie over H₂S-meters.
Daarnaast beschrijft RIONED biogene zwavelzuuraantasting als proces waarbij H₂S vanuit het afvalwater naar de gasfase overgaat.
Voor gemeenten raakt het onderwerp daardoor drie gebieden tegelijk:
- leefbaarheid door geur;
- arbeidsveiligheid bij inspectie en onderhoud;
- technische levensduur van infrastructuur.
Meten maakt gerichte behandeling mogelijk
Rioolgeur is gemakkelijk waar te nemen, maar moeilijk te kwantificeren zonder apparatuur.
Een datalogger kan gedurende langere tijd registreren hoe H₂S-concentraties veranderen. Daardoor worden pieken rond pompcycli of bepaalde dagdelen zichtbaar.
Die gegevens helpen om verschillende maatregelen te vergelijken. Denk aan aanpassingen in bedrijfsvoering, ventilatie, biologische behandeling of andere vormen van bronaanpak.
Duurzaam beheer betekent niet automatisch minder techniek
Bij verduurzaming wordt soms vooral gedacht aan het verminderen van materieel of chemicaliën. In afvalwaterbeheer kan juist extra monitoring nodig zijn om uiteindelijk doelgerichter te werken.
Een goed meettraject kan voorkomen dat meerdere keren op dezelfde locatie wordt gereinigd zonder dat duidelijk is waarom het probleem terugkomt.
Dat is relevant in dichtbebouwde gebieden, waar onderhoudswerkzaamheden verkeershinder en overlast kunnen veroorzaken.
Behandel het riool als onderdeel van de klimaatbestendige stad
Klimaatadaptatie, openbare ruimte en rioolbeheer worden steeds sterker met elkaar verbonden. Hetzelfde zou moeten gelden voor de kwaliteit van het afvalwatertransport.
Door verblijftijden, temperatuur, H₂S en storingsgegevens mee te nemen in langetermijnbeheer, ontstaat een completer beeld van de ondergrondse infrastructuur. Een duurzame stad vraagt tenslotte niet alleen om oplossingen die zichtbaar groen zijn, maar ook om een rioolstelsel dat veilig, doelmatig en toekomstbestendig wordt beheerd.